Anasayfa / Forex / Hisse Senedi Tarihçesi
Hisse Senedi Tarihçesi
Hisse Senedi Tarihçesi

Hisse Senedi Tarihçesi

Hisse senedi tarihi Pay tahvilleri ve borsalar tarihte 2000 senelik bir geçmişe sahiptir. Zirai emtia, bedelli maden ve değerli taşların alınıp satılması emeliyle pazarlar ve panayırlar kurularak zaman içerisinde aracıların da devreye girmesiyle gelişerek ticari evraklar ve ticari tahvillerin alınıp satılması ilk borsaların kurulmasını sağlamıştır. Milattan sonra 2. asrın sonlarında Kütahya şehrinin Çavdarhisar ilçesinde bulunan “Macellum” ismiyle öğrenilen besin pazarı, dünyanın ilk borsa sistemi olarak prosedürü görmüştür. Ancak dünya literatüründe işlevsel borsanın 1487 senesinde Belçika’nın Anvers şehrinde ticari belgelerin alınıp satılarak, başka bir deyişle pay bonolarının el değiştirmesiyle kurulduğu uygun bulunmuştur.

İlk borsa işlemleri, Belçika’nın Brugge ilinde bazı büyük Yahudi ailelerin para ticaretini bir iş statüsüne çevrilmesi ile başlamıştır. Brugge ilçesinde yaşamış ve hisse senedi ticareti ile ilgilenmiş olan Van der Beurze ailesi de borsa  sözcüğünün ortaya çıkışında tesirli olduğu düşünülmektedir. Başka bir görüşe göre ise Belçika’nın Brugge Kenti’nde “Hotel des Bourses” adlı ve flamasında üç tane para kesesinin olduğu bir hanın isminden gelmektedir. Bu handa bir araya gelen yerli ve yabancı tüccarlar arasında yapılan alım-satım harekâtları ile borsa doğmuştur.

Dünya deniz ticaretinin 15. asırdan itibaren gösterdiği süratli gelişim ile beraber İngiltere, İtalya, İspanya, Belçika ve Hollanda gibi kraliyetler, uzak kıta ülkeleri de dâhil olmak üzere bir hayli bölgede büyük bir ticaret merkezi kurdular. Aracılar, bu ticaret merkezlerinde yürütülen faaliyetlerin gerçekleşmesinde güvenli rol almışlarıdr. Ticari tahviller ve kredi dokümanlarının doğuşu büyük ölçüdeki vasıtayı mükelleflikleriyle sağlanmış ve ilk poliçeler 15. asırda kullanılmaya başlanmıştır. Yaygınlaşan ticari bono kullanımı nedeniyle tahvillerin el değiştirmesine ait de bazı kaideler ortaya çıkmıştır. Ticari belgelerin borsa operasyonlarına dâhil olması; borsacılığın büyümesinin ilk adımıdır.

Türkiye’de Hisse Senedi

Hisse senedi tarihi borsanın Türk devletlerindeki gelişimi; Osmanlı Yarıyılı, Cumhuriyet Yarıyılı ve Yeni Yarıyıl olmak üzere üçe parçalamaktadır. Osmanlı İmparatorluğu’nda 1854 Kırım Savaşı nedeniyle yapılan borçlanmaya ait senetlerin yaygın bir şekilde el değiştirmesi, menkul bedellerin ticaret kaliteyi taşıyan ilk harekâtları olarak borsa faaliyetlerinin tabanını hazırlamıştır. Zamanında Galata bölgesinde Bizans döneminde tüccar ve bankerlerin oturdukları veya konakladıkları bir iş merkezi olarak kullanıldığı bilinmektedir. 1864 senesinde bir grup banker burada bir vakıf kurmuş. O yarıyılda Galata Bankerleri olarak öğrenilen topluluk, Havyar Han ve sonrasında Komite Han’da faaliyet göstermişlerdir.

Yatırımı Tarihçesi

1866 yılında çıkan karar ile İstanbul’da ilk borsa olan Dersaadet Tahvilât Borsası alacaklı olan dış devletlerin de isteklendirmesi ile açılmıştır. Çıkarılan bir iyileştirme ile 1906 senesinde bu borsa Esham ve Tahvilat Borsasına çevirilerek bu yapısı ile Cumhuriyet Yarıyılına kadar varlık işlemlerini sürdürmüştür.

Bir başka isim farklılığı ile 1938 yılında borsanın isimi “Kambiyo, Esham ve Tahvilat Borsası” olarak adlandırılmıştır. 1939 senesinde Türk lirasının Bedelini Koruma Kanunu’nun çıkmasıyla getirilen kambiyo hakimiyeti; daha çok yabancı firmaların menkul değerleri üstünde Avrupa borsalarına bağlı olarak çalışan, konvertibl Türk lirasına dayalı İstanbul Borsası için büyük bir girişim gerçekleşmiştir.

1938 yılında alınan bir karar ile ülkede tek olan borsanın başşehirde faaliyet göstermesinin daha sağlıklı olacağı düşünülmüştür. Ankara’ya taşınan ve Ulus’taki daha önceki Etibank binasında işlemlerine devam eden borsanın altta yer alan sebeplerle Ankara’da olmasının mahzurlu olacağına karar verilmiştir:

  • Başkent Ankara’nın politik merkez olmasına rağmen bir iş merkezi olmaması ve bu sebeple borsada alıcı bulma mevzusunda zorluklar ile karşılaşılması
  •  Pozisyon olarak İstanbul yollarının kavşağında yer alan bir iş merkezi açısında olması

    1941 yılında İstanbul da dördüncü Vakıf Han’ın karşısında yer alan binada işlemlerine tekerrür başlamıştır. 1938 – 1941 arasındaki bu yarıyıl, gerileme sürecinin yaşandığı bir yarıyıl olarak kayıtlara geçmiştir.

Menkul Bedeller Borsası’nın yine işlerlik kazanması emeliyle 1981 senesinde Anapara Piyasası Kanunu’nun çıkarılması ile başlayan yeni faaliyetler yarıyılında birtakım temkinler alınmıştır. Alınan temkinlerin en ehemmiyetlisi ise 1447 rakamlı daha önceki Menkul Bedeller ve Kambiyo Borsaları Kanunu’nun yerini alması emeliyle 6 Ekim 1983 tarihinde çıkarılmış olan 91 rakamlı Menkul Bedeller Borsaları Kanun Kararında Kararname ve Menkul Bedeller Borsalarının Kuruluş ve Çalışmaları hakkındaki idaremeliktir.

İstanbul Menkul Beldeler Borsası İdaremeliği 31 Ekim 1985 senesinde genel heyette kabul görmüştür. 26 Aralık 1985 senesinde borsa açılmıştır. İlk oturumunu 2 Ocak 1986 senesinde gerçekleştirmiştir.

Dünyada Hisse Senedi Yatırımı Tarihçesi

Dünya borsanın geçmişine dönüldüğünde  ise; 16. yy başlarında Amsterdam Borsası ve aynı asrın sonunda Lyon Borsası, 18. yy başlarında Londra’da Menkul kıymetler Borsası ilk olarak The Stock Exchange adıyla, ardından 19. yy başlarında yeniden Londra’da Menkul Bedeller Borsası olarak faaliyete geçmiştir. ABD’de New York Menkul Bedeller Borsası’nın kuruluşunun hakikatleşmesi ise 20. yy’ın ilk yarısı gerçekleşmiştir.

Anonim firmaların doğuşu ve yaygınlaşması ile beraber borsalar reel büyümelerini 19. asırda hakikatleştirmiştir. Anonim firmalar çıkardıkları pay tahvillerini satarak piyasanın hacmini genişletmiş, borsalar ise payların metamorfozunu sağlayarak ekonomik gelişmeyi teşvik etmişlerdir. 19. asrın sonlarında ve 20. yy başlarında altın yıllarını  yaşayan borsaların nüyümesi , 1929 yılında  başlayan kriz ve bunu takip eden büyük çöküşle tökezlemeye uğramıştır. Borsaların ekonomide yine aktif hale gelmesi ise ancak 1960’lardan sonra asıllaşmıştır.

x

Check Also

Kredili İşlem ve Açığa Satış Nedir

Kredili İşlem ve Açığa Satış Nedir

Kredili İşlem ve Açığa Satış Nedir sahibi bulunmayan ve anonim para piyasası ...